Seeds of Sorrow
As the Thirty Years’ War swept through 17th century Europe, it left behind a continent scarred by suffering and destruction. Death and desolation carved deep marks into the soul of society, echoes of which resounded in its art. The music of this era speaks of profound anguish, fear, an agonizing distance from God, and the haunting feeling of abandonment. And though religion may hold less sway in our modern lives, the emotions remain timeless: fear, loneliness, the aching awareness of our own frailty, and a yearning for deliverance, for something greater than ourselves.
The selected works by Hammerschmidt and Vierdanck, much like seeds of sorrow, grew out of the rubble of a shattered world. Yet even amidst the pervasive sorrow and pain, glimmers of hope for salvation begin to stir—an unquenchable longing for peace and joy. The musicians journey through these shifting emotional landscapes, sometimes stripped down to two or three voices, sometimes swelling in full ensemble, oscillating between despair and hope. In this way, they forge a bridge between the language and expression of the 17th century and the hearts of today’s listeners.
Programma
Hammerschmidt — Herr, wie lange willst du mein so gar vergessen
- CCATB bc
- HaWV 140·Musikalische Andachten II (1641).
Herr, wie lange willst du mein so gar vergessen?
Heere, hoe lang zult Gij mijner vergeten, in eeuwigheid?
Wie lange verbirgst du dein Antlitz vor mir?
Hoe lang zult Gij Uw aangezicht voor mij verbergen?
Schau doch und erhöre mich, Herr, mein Gott!
Aanschouw, verhoor mij, Heere, mijn God!
Wie lange soll ich sorgen in meiner Seele
Hoe lang zal ik raadslagen overleggen in mijn ziel,
und mich ängsten in meinem Herzen täglich?
met droefenis in mijn hart dagelijks?
Wie lange soll sich mein Feind über mich erheben?
Hoe lang zal mijn vijand zich over mij verheffen?
Schau doch und erhöre mich, Herr, mein Gott!
Aanschouw, verhoor mij, Heere, mijn God!
Erleuchte meine Augen, daß ich nicht im Tode entschlafe,
Verlicht mijn ogen, opdat ik in de dood niet ontslape;
daß sich mein Feind sich rühme, er sein mein mächtig worden,
opdat mijn vijand niet zegge: ik heb hem overmocht;
und meine Widersacher sich nicht freuen, daß ich niederliege.
en mijn tegenpartijders zich niet verblijden, wanneer ik zou wankelen.
Schau doch und erhöre mich, Herr, mein Gott!
Aanschouw, verhoor mij, Heere, mijn God!
Text: Psalm 13•Translation: King James Version
Zachow — Preludio e Fuga
- Org solo
- LV 60
Hammerschmidt — Wende dich Herr und sey mir gnädig
- AB bc
- HaWV 135·Musikalische Andachten I (1638).
Altus
Altus
Wende dich, Herr, und sei mir gnädig,
Wend U tot mij, en wees mij genadig;
denn ich bin einsam und elend,
want ik ben eenzaam en ellendig.
Die Angst meines Herzen ist groß,
De angsten mijns harten hebben zich uitgebreid;
führe mich aus meinen Nöten.
voer mij uit mijn benauwdheden.
Bassus
Bassus
Ist nicht Ephraim mein teurer Sohn
Is niet Efraïm Mij een dierbare zoon?
und mein trautes Kind?
is hij Mij een vertroeteld kind?
Denn ich gedenk noch wohl daran,
Want sinds Ik tegen hem gesproken heb,
was ich ihm geredet habe.
denk Ik nog ernstig aan hem;
Altus
Altus
Siehe an meinen Jammer und Elend
Zie op mijn ellende en mijn moeite,
und vergib mir alle meine Sünden.
en vergeef al mijn zonden.
Bassus
Bassus
Darum bricht mir mein Herz gegen ihm,
daarom rommelt Mijn ingewand over hem;
daß ich mich sein erbarmen muß
Ik zal Mij zijner zeker ontfermen.
Translation: Statenvertaling
Vierdanck — Meine Harfe ist zur Klage worden
- CATB bc
- Ambrosius Profe, Ander Theil Geistlicher Concerten und Harmonien (1641).
Meine Harfe ist zur Klage geworden
Hierom is mijn harp tot een rouwklage geworden,
und meine Pfeife ein Weinen.
en mijn orgel tot een stem der wenenden.
Text: Hiob 30, 31
Zachow — Corale e Variazioni super Jesu Meine Freude
- Org solo
- LV60
Hammerschmidt — Ach Gott, warumb hast du mein vergessen!
- T solo SATB bc
- HaWV 245·Musikalische Andachten V (1652).
Ach Gott, warum hast du mein vergessen,
O God, waarom hebt Gij mij vergeten?
warum muß ich so traurig gehen,
Waarom ga ik in het zwart gehuld,
wenn mein Feind mich dränget?
terwijl de vijand mij dwingt?
Was betrübst du dich,
Wat buigt u neer,
wir haben einen Gott, der da hilft.
wij hebben een God die helpt.
Was betrübst du dich, meine Seele,
Wat buigt u zich neer, mijn ziel,
und bist so unruhig in mir?
en wat bent u onrustig in mij?
Harre auf Gott,
Hoop op God,
wir haben einen Gott, der da hilft.
wij hebben een God die helpt.
denn wir werden ihm noch danken,
want ik zal Hem nog loven;
dass er meines Angesichtes Hülfe
Hij is de verlossing van mijn aangezicht
und mein Gott ist.
en mijn God.
Wir haben einen Gott, der da hilft.
Wij hebben een God die helpt.
Alleluja
Halleluja.
Text: Psalm 42, 46, 68•Translation: Statenvertaling
Hammerschmidt — Wie der Hirsch schreyet
- CCB bc
- HaWV 63·Musikalische Andachten I (1639).
Wie der Hirsch schreit nach frischem Wasser,
Gelijk een hert schreeuwt naar de waterstromen,
So schreit meine Seele, Gott, zu dir.
alzo schreeuwt mijn ziel tot U, o God!
Meine Seele dürstet nach Gott, nach dem lebendigen Gott.
Mijn ziel dorst naar God, naar de levende God;
Wann werde ich dahin kommen, daß ich Gottes Angesicht schaue?
wanneer zal ik ingaan, en voor Gods aangezicht verschijnen?
Text: Psalm 42•Translation: Statenvertaling
- Break
Pohle — Miserere mei Deus
- CCATB bc
- Kassel, Universitätsbibliothek Kassel, Ms.mus 52e.
Miserere mei, Deus: secundum magnam misericordiam tuam
Wees mij genadig, o God! naar Uw goedertierenheid;
Et secundum multitudinem miserationum tuarum, dele iniquitatem meam
delg mijn overtreding uit, naar de grootheid Uwer barmhartigheden.
Amplius lava me ab iniquitate mea:
Was mij wel van mijn ongerechtigheid,
et a peccato meo munda me
en reinig mij van mijn zonde.
Quoniam iniquitatem meam ego cognosco
Want ik ken mijn overtredingen,
Et peccatum meum contra me est semper
en mijn zonde is steeds voor mij.
Tibi soli peccavi, et malum coram te feci
Tegen U, U alleen, heb ik gezondigd, en gedaan dat kwaad is in Uw ogen;
Ut justificeris in sermonibus tuis, et vincas cum judicaris
opdat Gij rechtvaardig zijt in Uw spreken, en rein zijt in Uw richten.
Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum
Zie, ik ben in ongerechtigheid geboren,
Et in peccatis concepit me mater mea
en in zonde heeft mij mijn moeder ontvangen.
Ecce enim veritatem dilexisti:
Zie, Gij hebt lust tot waarheid in het binnenste,
incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi
en in het verborgene maakt Gij mij wijsheid bekend.
Expiabis me Hyssopo et mundabor
Ontzondig mij met hysop, en ik zal rein zijn;
lavabis me et super nivem dealbabor
was mij, en ik zal witter zijn dan sneeuw.
Auditui meo dabis gaudium et laetitium
Doe mij vreugde en blijdschap horen;
et exultabunt ossa quae contrivisti.
dat de beenderen zich verheugen, die Gij verbrijzeld hebt.
Text: Psalm 50•Translation: Statenvertaling, 1637
Hammerschmidt — Erbarm dich mein, o Herre Gott
- CCATB bc
- HaWV 139·Musikalische Andachten II (1641).
Erbarm dich mein, o Herre Gott,
Ontferm u mijner, o Here God,
nach deiner großn Barmherzigkeit.
naar uw grote barmhartigheid.
Wasch ab, mach rein mein Missethat,
Was mij van mijn overtreding schoon,
ich kenn mein Sünd und ist mir leid.
mijn zonde is mij immers bekend en doet mij leed.
Allein ich dir gesündigt hab,
Tegen U alleen heb ik gezondigd,
das ist wider mich stetiglich;
wat kwaad is in uw ogen, heb ik gedaan;
das Bös vor dir mag nicht bestehn,
opdat Gij rechtvaardig zijt in uw spreken,
du bleibst gerecht, ob urtheilst mich.
en rein zijt in uw oordeel.
Text: Paraphrased after Psalm 51 by Erhart Hegenwalt, 1524 in Erfurt Enchiridion.
Handel — Fuga in Am
- Org solo
- HWV 609
Vierdanck — Lobe den Herrn
- CCC bc
- Geistliche Konzerte I (1642).
Lobe den Herren, meine Seele!
Loof de Heer, mijn ziel!
Alleluja!
Halleluja!
Ich will dem Herren singen mein Leben lang
Ik wil voor de Heer zingen zolang ik leef
und meinen Gott loben, solange ich bin.
mijn God psalmzingen zolang ik er ben.
Meine Rede müsse ihm wohl gefallen.
Moge mijn overdenking hem welgevallig zijn.
Ich freue mich des Herren.
Ik zal mij in de Heer verblijden.
Der Sünder müsse ein Ende werden auf Erden,
Laten de zondaars van de aarde verdwijnen
und die Gottlosen nicht mehr sein.
en de goddelozen niet meer bestaan.
Text: Psalm 104, 33-35•Translation: NBV
Hammerschmidt — Wie lieblich sind deine Wohnungen
- CCATB bc
- HaWV 135·Musikalische Andachten II (1641).
Wie lieblich sind deine Wohnungen,
Hoe lieflijk zijn Uw woningen,
Herr Zebaoth!
o Heere der heirscharen!
Meine seele verlanget und sehnet sich
Mijn ziel verlangt, ja, bezwijkt ook
nach den Vorhöfen des Herrn;
naar de voorhoven des Heeren;
mein Leib und Seele freuen sich
mijn hart en mijn vlees roepen uit
in dem lebendigen Gott.
tot de levende God.
Text: Martin Luther•Translation: King James Version
Pohle — Bonum est confiteri Dominum
- ATB bc
- Uppsala, Uppsala universitetsbibliotek, Düben Collection, Vok. mus. i hs. 32:5 (c. 1671).
Bonum est confiteri Domino,
Het is goed de Heer te loven,
et psallere nomini tuo, Altissime:
en voor uw naam psalmen te zingen, Allerhoogste:
ad annuntiandum mane misericordiam tuam,
om in de ochtend uw barmhartigheid te verkondigen,
et veritatem tuam per noctem.
en uw trouw in de nacht.
Quia delectasti me, Domine, in factura tua;
Want Gij hebt mij vreugde gegeven, Heer, in uw werk;
et in operibus manuum tuarum exsultabo.
en ik zal juichen over de werken van uw handen.
Quam magnificata sunt opera tua, Domine!
Hoe groots zijn uw werken, Heer!
Nimis profundæ factæ sunt cogitationes tuæ.
Zeer diep zijn uw gedachten.
Vir insipiens non cognoscet,
Een dwaas man zal het niet weten,
et stultus non intelliget hæc.
en een onverstandige zal dit niet begrijpen.
Rectus autem Dominus Deus noster,
Maar de Heer, onze God, is rechtvaardig,
et non est iniquitas in eo.
en er is geen onrecht in Hem.
Text: After psalm 91•Translation: Tempera Mente
Zachow — Wir Christenleut
- Org solo
- LV14
Vierdanck — Schaff in mir Gott
- CCA bc
- Geistliche Konzerte I (1642).
Schaffe in mir, Gott, ein reines Herz
Schep in mij een zuiver hart, o God, vernieuw mijn geest,
und gib mir einen neuen gewissen Geist.
maak mij standvastig.
Verwirff mich nicht von deinem Angesichte
Verwerp mij niet, ver van uw nabijheid,
und nimm deinen heilig’n Geist nicht von mir.
neem uw heilige geest niet van mij weg.
Tröste mich wieder mit deiner Hülffe
Geef mij de vreugde over uw redding terug,
Und der freudige Geist enthalte mich.
moge een edelmoedige geest mij schragen.
Text: Psalm 51, 12-14•Translation: NBV
Hammerschmidt — Die mit Tränen Säen
- CCATB bc
- Musikalische Andachten V (1652).
Die mit Tränen säen,
Die met tranen zaaien,
werden mit Freuden ernten.
zullen met gejuich maaien.
Sie gehen hin und weinen
Die het zaad draagt, dat men zaaien zal,
und tragen edlen Samen
gaat al gaande en wenende;
und kommen mit Freuden
maar voorzeker zal hij met gejuich wederkomen,
und bringen ihre Garben.
dragende zijn schoven.
Text: Psalm 126•Translation: Statenvertaling
Musici
- Janneke Stoute soprano
- Anna Bachleitner mezzo
- Iris Bouman alto
- Carlos Negrín tenor
- Bas Cornelissen bass
- Riccardo Casamichiela organ
Componisten
- Andreas Hammerschmidt 1611/12–1675
- Friedrich Wilhelm Zachow 1663–1712
- Johann Vierdanck 1605–1646
- David Pohle 1624–1695
- George Frideric Handel 1685–1759